Hrafn GK 111, kom inn til Grindavíkur síðast liðið mánudagskvöld með 90 milljón króna aflaverðmæti eftir 30 daga veiðiferð. Alls veiddust 610 tonn upp úr sjó, miðað við slægðan fisk sem var að þessu sinni mjög blandaður eða 115 tonna af þorski, 80 tonn ýsa, 75 tonn ufsi, 270 tonn karfi og 45 tonn af gulllax,  sem gera um 300 tonn af frosnum afurðum. Stærsti túrinn hjá Hrafninum er 110 milljónir króna í aflaverðmæti svo metið var ekki í hættu að þessu sinni. Áhöfnin unir samt vel við sitt enda er hásetahlutur um ein milljón króna.

Við heimkomuna lætur Ómar Costaldo Einarsson, skipstjóri, af störfum á frystitogaranum Hrafni GK 111 eftir að hafa stýrt skipinu í nærri sjö ár eða frá því að Þorbjörn hf. í Grindavík, sem nú heitir Þorbjörn Fiskanes hf., eignaðist það árið 1999.  Ómar fór fjórtán ára til sjós og eftir farsælan sjómanns- og skipstjóraferil er nú svo komið að hann hættir samkvæmt læknisráði langt um aldur fram. Hann greindist nýlega með sjaldgæfan blóðsjúkdóm sem hefur angrað hann æ meir og því tók hann þá ákvörðun að fara að ráði læknisins og kveðja hinn gifturíka skipstjórnarferil.

Ómar var kvaddur með gjöfum bæði frá áhöfn og útgerð.

Ómar hefur verið skipstjóri í um 35 ár og hefur frá ýmsu að segja enda átt tvo báta í meðeign tveggja fyrirtækja í Grindavík sem síðan runnu saman í eitt, Þorbjörn Fiskanes hf. Hann segir frá skipstjórnarferli sínum í löngu viðtali við Fiskifréttir sem Kristinn Benediktsson tók við hann úti á sjó og birtist í páskablaðinu og grípum við ofan í seinni hluta þess þar sem hann lýsir því þegar hann kom í seinna skiptið til Grindavíkur og síðan þegar hann kynntist frystitogaralífinu:

„Árið 1993 steig ég enn eitt stórt skref. Hætti í Eyjum og keypi 75 tonna stálbát sem var vestur-þýsk smíði síðan 1956 og gerði hann út frá Sandgerði. Þessi bátur var mjög sérstakur því hann var allur hnoðaður á samskeytum. Hann var nýskveraður með nýju stýrishúsi og nýrri vél, en lúkkarinn frammí var hálf hrörlegur. Hann fékk nafnið Skúmur KE enda voru Fiskanesmenn búnir að selja sinn Skúm GK svo nafnið var laust. Mér gekk vel með þennan bát. Keypti um 200 tonna kvóta og leigði síðan meira eins og þurfti, svo hægt væri að róa af einhverju viti. Ég reri mest á netum frá Sandgerði enda var stutt að fara og fiskgengd hafði aukist á grunnslóðinni. Svo var verið á humartrolli á sumrin.

Margir héldu að ég væri alveg að tapa mér og spáðu því að ég færi þráðbeint á hausinn á þessu ævintýri mínu. Ég var ekki sammála frekar enn fyrri daginn og var staðráðinn í að sanna mig. Ég var heppinn með bátinn og lenti ekki í dýru biliríi. Vann sjálfur mikið í kringum veiðarfærin, fixaði baujur, færi og dreka, því halda varð öllum kostnaði niðri eins og hægt var. Keypti út afskurð og netafellingu, því það var of mikið að sinna því líka.

Ég gerði fasta samninga við fiskverkendur um þorskinn, eins og Stakkavík í Grindavík og Guðmund Rúnar Hallgrímsson, sem var með Happasæl KE og eigin verkun.

Eiríkur Tómasson, framkvæmdastjóri  Þorbjörns í Grindavík, birtist einn góðan veðurdag á bryggjunni í Sandgerði. Þá var mikið verið að sameina smáútgerðirnar þeim stóru og eitthvað hafði það kvissast út að ég hefði hug á einhverju, sölu eða sameiningu. Margt kom til greina. Félagi minn í útgerðinni sem átti nokkur prósent vildi selja sinn hlut. Góður gangur gerði það af verkum að hann sá peninga allt í einu í útgerðinni og vildi selja sín prósent. Ég hafði ekki pening til að borga hann út svo hlutirnir æxluðust þannig að ég tók tilboði Eiríks og var enn á ný farinn að róa í Grindavík. Ég sé ekki eftir að hafa tekið þessu boði því leigukvóti fór hratt upp á við og erfiðara og erfiðara var að gera út kvótalítinn bát. Ég fékk hlutabréf í fyrirtækinu og örugga vinnu því gerðust hlutirnir hratt. Hver báturinn rak annan hjá Þorbirninum. Andey BA, skýrður Skúmur, Eyvindur Vopni NS, skýrður Óseyri og síðan Skúmur og reri ég þeim báðum þar til 1999, að Þorbjörn hf. keypti  Sléttanes ÍS sem var þá kominn í eigu Ingimundar hf. í Reykjavík. Fljótlega lá fyrir hjá útgerðinni að ég yrði skipstjóri á honum og hann fékk nafnið Hrafn GK, nafn sem hafði verið á góðum báti hjá útgerðinn áður fyrr.

Sigurborgin VE var vel tækjum búinn og var ég því öllum tækjum í togara eins og Hrafninum vel kunnur, þegar ég byrjaði þar. Stærsti munurinn var sá að í bátum var ekki plássinu í brúnni fyrir að fara og því rétt nauðsynlegustu tæki við hendina á skipstjóranum, eitt af hverju: radar, staðsetningartæki, dýptarmælar, astiki og talstöð.

Í togara eru yfirleitt tvö af hverju bæði til samanburðar og eins ef bilar þá verða engin teljandi vandræði, allavega er frekar sjaldgjæft að skip þurfi að fara í land í miðjum túr vegna bilunar. Svo fleygir tækninni fram og þá þarf að fylgja henni eftir án þess að kasta út tækjunum sem fyrir eru. Mest ber á því síðustu árin að tölvan hefur tengst flestum tækjum og ör þróun er í forritum og má þar nefna nýja staðsetningartækið sem sýnir hvar öll skip eru stödd sem hafa þessi tæki. Hægt er að skruna á tölvumúsinni um skjáinn og skoða miðin og sjá hver er hvar, eins er hægt að stækka upp hafnirnar og sjá hvaða skip eru í landi. Alveg útrúleg breyting,” segir Ómar og djöflast með músinn eins og smástrákur sem hefur fengið tölvuleik í jólagjöf.

„Já þetta eru breyttir tímar. Í seinni tíð hefur borið mikið á þeim breytingum sem mér líkar illa að erfitt er orðið að manna þessi skip með góðum vönum mönnum eins og áður var þrátt fyrir að skipunum hafi fækkað til muna. Staðreyndin er sú að laun sjómanna hafa lækkað um 30% á heildina litið ef litið er nokkur ár til baka, það er engin launung. Iðnaðarmenn sem í mörg ár hafa sótt sjó vegna lélegra launa eða verkefnaleysis á vinnumarkaði býðst nú vel launuð vinna í landi eftir að sprenging varð á fasteignamarkaðnum og fleiri sviðum atvinnulífsins. Hver hefði trúað því fyrir nokkrum árum að orkuveiturnar færu að bjóða vélstjórum betri laun og fríðindi en þeir fá til sjós. Í þessi störf fóru eldri menn sem fóru í land vegna aldurs til þess að hafa eitthvað að gera á efri árum.

Á vinnsluskipin vantar menn með reynslu og kunnáttu í netaviðgerðum en áður voru menn aldir upp í netabætingum frá unga aldri og var mikill metnaður að komast úr nálakörfunni og læra að bæta. Í dag er alltof mikið einblínt á að ráða menn sem kunna til verka í vinnslunni sem þó er orðin leitun að. Með fækkun skipa seinustu árin gerðist ákveðin þróun. Skipstjórar gátu valið úr vönum mönnum af skipunum sem hurfu og ekki var óalgengt að á dekki væru 6 eða 7 hásetar sem voru stýrimannslærðir. Mistökin voru þau að alveg gleymdist að gefa ungum mönnum tækifæri og kenna þeim handtökin svo nú vantar á skipin alveg heila kynslóð af mönnum sem kunna og vita út á hvað sjómennskan gengur. Pizzakynslóðin sem er að taka við er óttalega lin, því miður,” segir Ómar og bætir við að ekki sé óalgengt að þrír til fjórir hverfi í land í hverjum túr. „Gefast hreinlega upp!”

 

Eftir Kristin Benediktsson